بلاگ
تأثیر صدای انفجار و ترقه بر سیستم شنوایی چگونه است؟
در جوامع امروزی، به ویژه در مناسبتهایی مانند چهارشنبهسوری یا مراسم خاص نظامی و نمایشی، انفجارها، ترقهها و صداهای بسیار بلند و ناگهانی به بخشی از زندگی روزمره بدل شدهاند. این صداها در برخی موارد جنبه تفریحی دارند و در برخی دیگر ناشی از محیطهای نظامی، صنعتی یا حتی حوادث غیرمنتظرهاند.
اما آنچه اغلب نادیده گرفته میشود، تأثیر شدید این صداها بر سلامت گوش و شنوایی انسان است. گوش انسان تنها تا حد معینی میتواند فشار صوتی را تحمل کند و وقتی این آستانه بهصورت ناگهانی و شدید شکسته شود، ممکن است آسیبهای جدی و حتی دائمی ایجاد کند.
شدت صدا و مفهوم دسیبل
برای درک بهتر اثرات ترقه و انفجار بر گوش، ابتدا باید بدانیم که شدت صدا با واحدی به نام دسیبل (dB) اندازهگیری میشود:
- صحبت عادی: ۶۰ dB
- صدای ترافیک سنگین: ۸۵ dB
- موزیک بلند با هدفون: ۱۱۰ dB
- صدای انفجار یا ترقه: ۱۴۰ تا ۱۸۰ dB
آستانه درد شنوایی معمولاً حدود ۱۳۰ dB است. صدای ترقهها و انفجارها معمولاً فراتر از این آستانه هستند و به همین دلیل میتوانند در کسری از ثانیه به گوش آسیب بزنند.
چگونه صدای انفجار به گوش آسیب میزند؟
صدای انفجار یک صدای ضربهای (Impulse Noise) است. این نوع صداها، ناگهانی و بسیار کوتاهمدتاند اما شدت بسیار بالایی دارند. اثر این صداها بر گوش را میتوان به دو دسته کلی تقسیم کرد:
1. آسیب مکانیکی مستقیم
انفجار میتواند:
- پرده گوش (Tympanic membrane) را پاره کند
- استخوانچههای گوش میانی را بشکند یا جابهجا کند
- سلولهای مویی گوش داخلی را از بین ببرد
این آسیبها میتوانند در کسری از ثانیه رخ دهند و بسته به شدت انفجار، ممکن است برگشتپذیر یا دائمی باشند.
2. آسیب عصبی و متابولیک
حتی اگر ساختار فیزیکی گوش آسیبی نبیند، شدت امواج صوتی میتواند به عصب شنوایی یا سلولهای عصبی مرتبط آسیب برساند. این نوع آسیبها ممکن است باعث:
- کاهش شنوایی حسیعصبی (Sensorineural Hearing Loss)
- ایجاد وزوز یا زنگ در گوش (Tinnitus)
- احساس پری یا فشار در گوش
شوند.
ترقه و خطر برای کودکان و نوجوانان
کودکان و نوجوانان بیش از بزرگسالان در معرض آسیبهای شنوایی ناشی از صداهای بلند قرار دارند. دلایل آن عبارتند از:
- نزدیک بودن به منبع انفجار به دلیل کنجکاوی
- سیستم شنوایی در حال رشد و حساستر
- عدم استفاده از وسایل محافظتی
متأسفانه بسیاری از کودکان در چهارشنبهسوری به دلیل بازی با ترقه و انفجار دچار کاهش شنوایی، پارگی پرده گوش یا حتی از دست دادن کامل شنوایی یک گوش میشوند.
علائم آسیب گوش ناشی از ترقه یا انفجار
در صورت مواجهه با صدای انفجار، ممکن است فرد علائم زیر را تجربه کند:
- کاهش ناگهانی شنوایی (در یک یا هر دو گوش)
- احساس صدای زنگ یا وزوز ممتد
- درد شدید در گوش
- خروج خون یا مایع از گوش
- احساس تعادل نداشتن یا سرگیجه
- احساس گرفتگی یا پر بودن گوش
اگر فردی بعد از مواجهه با ترقه دچار این علائم شد، باید فوراً به پزشک گوش و حلق و بینی یا شنواییسنج مراجعه کند.
روشهای تشخیص آسیب شنوایی
پزشک متخصص با استفاده از ابزارهای زیر میتواند شدت و نوع آسیب را مشخص کند:
1. اتوسکوپی
برای بررسی وجود پارگی پرده گوش یا خونریزی
2. تست شنوایی (Audiometry)
برای اندازهگیری سطح شنوایی و تشخیص نوع کمشنوایی
3. تمپانومتری
برای بررسی عملکرد گوش میانی
4. تصویربرداری (MRI یا CT Scan)
در موارد شدید یا مشکوک به آسیب استخوانی یا مغزی
بیشتر بخوانید :
بهترین متخصص کاشت حلزون در تهران کیست ؟
بهترین دکتر کاشت حلزون در تهران کیست ؟
درمان آسیب شنوایی ناشی از صداهای بلند
درمان بستگی به نوع و شدت آسیب دارد:
1. پارگی پرده گوش
- در بسیاری از موارد، خودبهخود ترمیم میشود (در عرض چند هفته)
- در موارد شدید، نیاز به جراحی (تیمپانوپلاستی) دارد
2. کاهش شنوایی عصبی
- اغلب غیرقابل بازگشت است
- درمان با سمعک یا کاشت حلزون ممکن است پیشنهاد شود
- در موارد حاد، تجویز کورتون برای کاهش التهاب عصب کمک میکند
3. وزوز گوش
- درمان قطعی ندارد
- استفاده از ماسکر، درمان رفتاری و داروهای آرامبخش مفید است
4. سرگیجه و اختلال تعادل
- درمان دارویی و فیزیوتراپی تعادلی توصیه میشود
پیشگیری، راهکار اصلی مقابله با آسیبهای صوتی
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است، بهویژه در مورد گوش که اغلب آسیبهایش غیرقابل برگشت هستند.
راهکارهای پیشگیری:
✅ اجتناب از استفاده و نزدیکی به ترقه و وسایل انفجاری
- بویژه در کودکان و نوجوانان
✅ استفاده از محافظ گوش
- در مراسم یا محیطهایی با احتمال انفجار یا صدای بلند
✅ آموزش عمومی
- آموزش در مدارس، رسانهها و شبکههای اجتماعی درباره خطرات صداهای بلند
✅ حمایت از قوانین محدودکننده
- محدود کردن فروش ترقه و لوازم انفجاری به افراد غیرمجاز
✅ آگاهی خانوادهها
- خانوادهها باید به کودکان هشدار دهند و نظارت دقیقتری در ایام خاص داشته باشند
تفاوت ترقه با صداهای بلند مداوم
صداهایی مثل موسیقی بلند، ماشینآلات صنعتی یا ترافیک مداوم، اگرچه خطرناکاند، اما به تدریج باعث آسیب میشوند. اما صداهای ناگهانی مثل ترقه، در یک لحظه ممکن است آسیب دائمی ایجاد کنند. به همین دلیل خطر ترقه بسیار جدیتر است، چون فرصت عکسالعمل یا پیشگیری از آن کمتر است.
داستانهای واقعی؛ تلنگری برای آگاهی
هر سال در ایران، بهویژه در روزهای منتهی به چهارشنبهسوری، اخبار متعددی از آسیبهای ناشی از ترقه به گوش میرسد:
- پسر ۱۴ سالهای که با ترکیدن ترقه در نزدیکی سرش، شنوایی گوش چپش را برای همیشه از دست داد
- دختری که با قرار دادن ترقه در بطری، دچار پارگی پرده گوش و خونریزی شد
- سربازی که در مانور نظامی، بدون محافظ گوش، در معرض انفجار قرار گرفت و دچار وزوز مزمن شد
این مثالها نشان میدهند که با یک لحظه بیاحتیاطی، میتوان بخشی از توانایی حیاتی زندگی را برای همیشه از دست داد.
نتیجهگیری
صدای انفجار و ترقه میتواند در یک لحظه به ساختارهای ظریف و حیاتی گوش آسیب بزند و باعث کمشنوایی، پارگی پرده گوش، آسیب عصب شنوایی، سرگیجه و حتی وزوز دائمی شود. شدت این آسیبها گاهی چنان بالاست که قابل درمان نیست و باید تا پایان عمر با آن کنار آمد.
بنابراین، آگاهی، پیشگیری و استفاده از وسایل محافظتی، نقش مهمی در حفظ سلامت گوش دارند. صدای زندگی بسیار زیباتر از صدای ترقه است—بیایید آن را با گوش سالم بشنویم.
